Sự cần thiết phải xem xét lại khái niệm “chuẩn mực” của tiếng Anh

TS. Nguyễn Thị Thủy Minh, hiện đang giảng dạy Văn học và tiếng đề cập tiếng Anh ở ĐH Công nghệ Nanyang, Singapore, có bài viết về việc tiếng Anh như 1 Ngôn ngữ Quốc tế và sự không được xem nhẹ phải coi xét lại định nghĩa “chuẩn mực” của thứ tiếng này.

VietNamNet xin được giới thiệu bài viết này.

Những cảnh huống ‘dở khóc dở cười’ vì phát âm cungếng Anh
Nói tiếng Anh không chuẩn âm bản xứ, du học trò VN có gặp khó?
“Học đề cập âm cungếng Anh như người Mỹ hay học nghĩ sâu như người Nhật?”

Năm 1992, nhà nghiên cứu tiếng đề cập Kachru biểu lộ hiện tượng phổ cập tiếng Anh bên ngoài biên cương các nước đề cập tiếng Anh truyền thống trong mô phỏng vẫn được giới nghiên cứu tiếng Anh như 1 Ngôn ngữ Quốc tế gọi là “Ba vòng tròn đồng tâm Kachru” (Kachru’s Three Concentric Circles)

Mô hình này phân loại người đề cập tiếng Anh trên toàn cầu theo ba hàng ngũ sau:

tự học tiếng Anh, bí kíp học tiếng Anh

Ba vòng tròn đồng tâm Kachru

(1) Nhóm những người đề cập tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ, đến từ các đất nước đề cập tiếng Anh truyền thống: Anh, Mỹ, Úc, Ca-na-đa, Niu Di-Lân. Các đất nước này được Kachru gọi là các đất nước vòng trong (inner circle countries).

(2) Nhóm những người đề cập tiếng Anh như tiếng đề cập hai, đến từ các nước thực dân địa cũ của Anh hoặc Mỹ nơi tiếng Anh được dùng như tiếng đề cập đất nước/ chính thức nhưng không phải là tiếng đề cập mẹ đẻ, như Xing-ga-po, Ma-lai-xia, Ấn Độ, Phi-líp-pin, Nam Phi, vân vân. Đây là các đất nước vòng ngoài (outer circle countries).

(3) Nhóm những người đề cập tiếng Anh như 1 ngoại ngữ, đến từ các nước nơi tiếng Anh không có vị thế chính thức trong nhà nước, hành chính, hay giao du xã hội mà được dạy như 1 môn học trong giảng đường, như Việt Nam, Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc, và 1 số nước châu Âu khác. Các đất nước này được Kachru gọi là các đất nước vòng mở mang (expanding circle countries).

Theo Kachru, các đất nước đề cập tiếng Anh truyền thống là nơi cung cấp chuẩn mực giao du (norm-providing). Trong khi đó các nước vòng mở mang là nơi kết nạp các chuẩn mực này (norm-dependent).

Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện tại, khi số lượng người đề cập tiếng Anh bên ngoài biên cương các đất nước đề cập tiếng Anh truyền thống đã vượt bậc số lượng người đề cập tiếng Anh tại các đất nước này, và việc giao du liên văn hóa thường diễn ra giữa những đối tượng đến từ các nền tiếng đề cập khác nhau dùng tiếng Anh như công cụ giao du chung, thì nhận định trên của Kachru không còn được coi là thích hợp nữa.

Có ba nguyên nhân chính sau đây.

Sự đồng đẳng giữa các phương ngữ tiếng Anh

Việc tiếng Anh được dùng nhiều hình thức như 1 công cụ giao du bên ngoài biên cương các nước đề cập tiếng Anh truyền thống đã dẫn đến sự phổ biến hóa trong bí quyết tiếng đề cập này được dùng trên toàn cầu.

Ở các đất nước vòng ngoài nơi tiếng Anh có vị thế chính thức trong nhà nước, giáo dục và giao du xã hội như Xing-ga-po, Ma-lai-xia, Phi-líp-pin, Ấn Độ, tiếng Anh được cho là đã “bản địa hóa”, do sự tiếp xúc lâu dài với các tiếng đề cập địa phương.

Phương ngữ tiếng Anh được dùng ở các đất nước này có sự dị biệt có tính bộ máy về ngữ âm, ngữ pháp, từ vị, và ngữ dụng so với phương ngữ tiếng Anh của Anh và Mỹ (bên cạnh đó chú ý là ngay cả tiếng Anh ở Anh hay ở Mỹ cũng không phải là 1 tiếng đề cập đơn nhất, mà còn đó các phương ngữ địa phương và xã hội khác nhau với những đặc trưng riêng), nhất là trong văn phong đề cập và văn cảnh không trọng thể.

Cách dùng dị biệt này có thể bị người đề cập tiếng Anh từ các đất nước vòng trong coi là “lỗi”, bên cạnh đó lại được coi là hoàn toàn thích hợp cho mục đích giao du giữa các thành viên cộng đồng trong bối cảnh văn hóa xã hội của các đất nước vòng ngoài.

Những phương ngữ tiếng Anh này càng ngày càng được xác nhận nhiều hình thức và được coi là đồng đẳng với các phương ngữ tiếng Anh của các đất nước vòng trong, xét từ góc độ tiếng đề cập xã hội học. Ví dụ, tiếng Anh Xing-ga-po, tiếng Anh Phi-líp-pin, Tiếng Anh Ma-lai-xia, vv được nghiên cứu như các phương ngữ độc lập, hợp pháp trong giới nghiên cứu tiếng đề cập xã hội học.

tự học tiếng Anh, bí kíp học tiếng Anh
Ảnh: Thanh Hùng

Quan điểm coi tiếng Anh như tiếng đề cập hai, hoặc không phải tiếng đề cập mẹ đẻ ở các đất nước vòng ngoài cũng không còn được coi là thích hợp, bởi các phương ngữ tiếng Anh ở các đất nước này đã có đời sống riêng, định hình rõ nét. Theo thống kê của Bộ Giáo dục Xing-ga-po, khoảng 50% trẻ em bản địa đề cập tiếng Anh như tiếng đề cập gia đình. Đối với các em bé này, tiếng Anh được coi như tiếng đề cập mẹ đẻ. Nhiều người Xing-ga-po coi mình là người bản ngữ của phương ngữ tiếng Anh Xing-ga-po.

Sự phổ cập tiếng Anh ở các bối cảnh văn hóa xã hội khác

Số lượng người dùng tiếng Anh ở các đất nước vòng mở mang đang gia tăng mạnh mẽ. Năm 2003, nhà nghiên cứu tiếng đề cập Crystal ước tính đã có khoảng 500-1.000 triệu người đề cập tiếng Anh ở các đất nước vòng mở mang, 1 con số vượt bậc gấp nhiều lần so với số lượng người đề cập tiếng Anh ở các đất nước vòng trong và vòng ngoài, và con số này vẫn tiếp diễn gia tăng mỗi năm.

Ở 1 số đất nước vòng mở mang, chức năng dùng của tiếng Anh cũng có những đổi thay không được lãng quên. Thay vì chỉ dùng cho cho mục đích giao du bên ngoài biên cương, tại các đất nước này tiếng Anh càng ngày càng được dùng nhiều hình thức cho các mục đích giáo dục, học thuật, buôn bán, truyền công bố chí trong nước.

Tại Việt Nam, tiếng Anh được dùng như công cụ giảng dạy ở các trường phổ thông và đại học quốc tế, các chương trình giải thích đại học hiện đại hay liên kết với nước ngoài, trên 1 số kênh truyền hình đất nước.

Trong công đoạn thâm nhập vào cuộc sống bản địa, tiếng Anh đã khởi đầu có những đổi thay cố định khi được dùng ở các đất nước vòng mở mang. Nếu như trước đây người ta vẫn cho rằng người dùng tiếng Anh ở các đất nước mở mang phụ thuộc vào chuẩn mực của tiếng Anh “bản ngữ”, thì việc xuất hiện các chuẩn mực địa phương (local norms) mới trong các phiên bản tiếng Anh được dùng ở các đất nước này khiến tôi và quý khách hàng khó có thể coi chúng là nơi hoàn toàn chỉ kết nạp các chuẩn mực “bản ngữ”.

Nói cách khác, các đất nước vòng mở mang đang có xu thế phát triển thành giống như các đất nước vòng ngoài, tức thị dần tăng trưởng các phương ngữ tiếng Anh riêng của họ. Thậm chí, nhà nghiên cứu tiếng đề cập Graddol còn dự báo rằng ngày mai của tiếng Anh sẽ không do ai khác ngoài những người đề cập tiếng Anh tại châu Á quy chế vì đất liền này là nơi sẽ có nhiều người dùng tiếng Anh nhất trong 50 năm tới.

Sự không thích hợp của chuẩn mực “bản ngữ” trong giao du đa văn hóa

Người đề cập tiếng Anh ở các đất nước vòng ngoài và vòng mở mang không chỉ dùng tiếng Anh để giao du với người đề cập tiếng Anh ở các đất nước vòng trong mà còn để giao du với nhau. Xu hướng này càng ngày càng rõ rệt. Do đó, chuẩn mực của các đất nước vòng trong không phải lúc nào cũng là 1 thước đo có trị giá trong giao du toàn cầu.

Khi toàn bộ những người đề cập tiếng Anh không phải là người “bản ngữ” theo nghĩa truyền thống, thì “chuẩn mực” tiếng Anh cũng không còn do người “bản ngữ” quy chế, nhất là trong các bối cảnh giao du đa văn hóa không có sự tham dự của người “bản ngữ”.

tự học tiếng Anh, bí kíp học tiếng Anh
Ảnh: Đỗ Quang Đức

Ví dụ khi 1 người Nhật, 1 người Hàn Quốc và 1 người Việt Nam giao du, họ sẽ không không được xem nhẹ phải tuân theo “chuẩn mực” giao du chỉ thích hợp với văn hóa Anh-Mỹ mà không thích hợp với các trị giá văn hóa của họ. Ngôn ngữ và bản sắc văn hóa luôn gắn liền với nhau. Không phải người học tiếng Anh nào cũng ước ao tuân thủ theo các trị giá văn hóa Anh-Mỹ, mà có thể mục đích của họ khi học tiếng Anh chỉ là dùng thành thục tiếng đề cập này để diễn tả bản sắc văn hóa của họ trong giao du đa văn hóa.

Các nghiên cứu về Tiếng Anh như 1 Ngôn ngữ Quốc tế cũng cho thấy việc không tuân thủ theo các chuẩn mực tiếng đề cập của người bản ngữ không phải lúc nào cũng dẫn đến giao du bị phá vỡ. Ví dụ về mặt ngữ âm, dựa trên các nghiên cứu về giao du liên văn hóa giữa những người đề cập tiếng Anh đến từ các nền văn hóa và tiếng đề cập mẹ đẻ khác nhau, nhà nghiên cứu tiếng đề cập Jenkins buộc phải danh sách các nguyên tố ngữ âm cốt lõi sẽ góp phần vào việc thấu hiểu lẫn nhau trong giao du quốc tế, gọi là Lingua Franca Core.

Những nguyên tố này bao gồm đầy đủ các phụ âm (trừ phụ âm xát /θ/ và /ð/), các cụm phụ âm đầu, phân biệt nguyên âm ngắn và nguyên âm dài, và nhấn tông (nuclear stress) đúng. Những nguyên tố ngữ âm này cần dùng với độ chính xác cao để cam kết tính dễ hiểu của lời đề cập (intelligibility).

Những nguyên tố ngữ âm nằm ngoài danh sách này, giả như dùng không giống với chuẩn phát âm của các phiên bản tiếng Anh “bản ngữ”, đều không gây phá vỡ giao du, nhất là giả như những người dùng có cách phát âm giống nhau.

Jenkins cũng nhấn mạnh rằng sự thành công trong giao du không phụ thuộc vào việc phát âm các âm cungết chính xác theo chuẩn “bản ngữ” mà được quy chế bởi năng lực thích ứng với người cùng hội thoại.

Các nghiên cứu về tiếng Anh như 1 Ngôn ngữ Quốc tế cũng cho thấy ngay cả tự dưng tuân thủ cá tính giao du của người “bản ngữ”, những người đề cập tiếng Anh như tiếng đề cập hai vẫn có thể giao du thành công với nhau, giả như họ biết cách giao dịch sự dị biệt trong các phương ngữ tiếng Anh mà họ dùng.

Xem xét lại định nghĩa “chuẩn” trong bối cảnh toàn cầu hóa tiếng Anh

Sự phổ biến hóa trong bí quyết dùng tiếng Anh trong các bối cảnh văn hóa xã hội khác nhau đề cập trên đã thách thức quan niệm truyền thống về “tiếng Anh chuẩn” trong dùng thực tại. Ngày càng nhiều các nhà nghiên cứu tiếng đề cập cho rằng cần coi tiếng Anh như 1 tiếng đề cập có nhiều phương ngữ khác nhau thay vì nhìn nhận tiếng Anh như 1 tiếng đề cập chỉ có độc nhất vô nhị 1 phương ngữ chuẩn mực thuộc về người “bản ngữ”.

Trong dạy và học tiếng Anh, “kỹ năng kỹ sảo bản ngữ” không còn được coi là mục đích cần đạt được. Trên thực tại, đòi hỏi “kỹ năng kỹ sảo bản ngữ” hiểu theo cách truyền thống là điều khó khả thi, nhất là đối với những người học tiếng đề cập khi đã lớn tuổi và không có môi trường thuận lợi để tiếp xúc lâu dài như rất nhiều người học tiếng Anh ở Việt Nam.

Các nhà nghiên cứu về giảng dạy tiếng Anh hiện giờ đều đồng tình rằng thay vì lấy “kỹ năng kỹ sảo bản ngữ” khiến mục đích dạy học, cần hướng tới chuẩn mực ưng ý được về mặt quốc tế (internationally acceptable), nghĩa là năng lực dùng tiếng đề cập lưu loát, chính xác, dễ hiểu (intelligible) và thích hợp với mục đích, đối tượng và bối cảnh giao du trong tương tác quốc tế.

Ngoài ra, để tham dự hiệu quả vào giao du quốc tế, không được lãng quên hơn cả người dùng tiếng Anh cần có kỹ năng kỹ sảo giao du liên văn hóa (intercultural communicative competence), tức thị có sự hiểu biết và rộng lượng với các dị biệt văn hóa, cũng như năng lực giao dịch dị biệt giữa các trị giá văn hóa và cá tính diễn tả để không gây phá vỡ giao du mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa riêng của mình.

TS. Thủy Minh (Hiện đang giảng dạy Văn học và tiếng đề cập tiếng Anh ở ĐH Công nghệ Nanyang, Singapore)
VietNamNet xin được giới thiệu bài viết này.
VietNamNet xin được giới thiệu bài viết này.
Admin
admin